29 februari en 1 maart 2020: 1e Zondag van de Veertigdagentijd

Genesis 2,7-9; 3,1-7 en Matteüs 4,1-11, A-Jaar

VERKONDIGING

Aan het begin van deze speciale periode van veertig dagen laat de inspirerende paus Franciscus ons weten: ‘De vastentijd komt als geroepen om ons wakker te schudden uit onze passiviteit’. En de afbeelding van de hongerdoek van dit jaar laat ons opvallend geen mensen zien. Dat leidt tot de tot de vraag ‘Mens waar ben je?’, de titel van de afbeelding. De vraag is niet: Waar is God? maar: ‘Waar is de mens?’ Een uitdaging om na te denken waarvoor ik zelf sta, wie ik ben, naar wie ik mijn oor te luister leg en of ik (te) snel een oordeel vel. Een plaatsbepaling. De vraag ‘Mens, waar ben je?’ doelt in de kern op de verantwoordelijkheid die iedere mens heeft, voor zichzelf, voor zijn medemensen en voor de wereld als geheel. De vraag kan uitgebreid worden: Mens, waar ga je heen? Wat is onze gezamenlijke toekomst?

De vastentijd is niet iets voor mensen met een bang hart. De huidige tijd is een tijd van woestenij. We leven in een wereld vol onzekerheid, onzeker over wat de toekomst zal brengen en onzeker over onze plaats daarin. In deze periode geldt vooral de uitnodiging na te denken over de keuzes die we maken in het leven. Wat is echt belangrijk? Wat doet er werkelijk toe? Kunnen we als geloofsgemeenschap de kwaliteit van ons dagelijks leven versterken? Kunnen en willen wij solidair zijn met mensen die minder hebben dan wij? Wie of wat inspireert ons? Wat zegt de wereld ons?, waar zovelen onderweg zijn op zoek naar een veilig onderkomen.

In deze veertigdagentijd willen we ons verbinden in het kader van het landelijke thema: ‘werken aan je toekomst’. Zorgen voor een beter leven dankzij goed onderwijs, waarbij de aandacht uitgaat naar met name het beroepsonderwijs. Daarnaast is het ontwikkelen van ondernemerschap een belangrijk punt. Mensen uit verre landen vragen ons om veertig dagen lang het leven met elkaar nadrukkelijk te verbinden: twee werelden vol met mensen op zoek naar geluk.

In de evangelielezing van vandaag gaat Jezus de woestijn in om 40 dagen te vasten. Daar brengt de duivel hem een bezoek en verleidt hij hem met beloftes van materialisme en macht. Jezus weigert deze aanbiedingen van de duivel. In de wereld van vandaag verleidt de duivel ons met materialisme en macht en daardoor hebben we te kampen met geweld. We kunnen kiezen tussen te veel en genoeg. En is het niet zo dat we ten diepste weten dat kiezen voor te veel leidt naar de ondergang. Kiezen voor genoeg leidt altijd tot leven, omdat het gericht is op het geluk van de ander.

Elke dag staan we voor uitdagingen. Elke dag opnieuw wordt ons gevraagd om enkel te kiezen voor of onszelf, of de ander daarin uitdrukkelijk mee te nemen. Met het verhaal over de eerste mensen in de hof van Eden – zoals we dat hoorden in de eerste lezing van vandaag – hebben gelovigen ons willen vertellen waarom de wereld va God geen paradijs is gebleven. Dat de wereld verre van mooi is komt omdat mensen voor God willen spelen. “Als je van deze boom eet, zul je aan God gelijk worden”. En dus aten ze van die boom. In plaats van blij te zijn met wat ze hebben, willen ze meer. Ze grijpen naar meer en zo gaat het paradijs verloren. Pas als het te laat is komen ze tot die ontdekking en schamen ze zich.

Het evangelie van vandaag schetst ons Jezus als de nieuwe ‘Adam’, die wel aan de verleidingen kan weerstaan. Jezus wordt veertig dagen beproefd en wij worden heden ten dage eigenlijk aan eenzelfde soort verleidingen blootgesteld:
De verleiding om van God wonderen te vragen voor het oplossen van geweld en honger in de wereld en er voor te zorgen dat armoede verdwijnt en gerechtigheid gedaan zal worden, terwijl we toch zelf hiervoor verantwoordelijk zijn.
De verleiding van een grondig veranderende wereld in een snel tempo. Coalities van staten vallen uiteen. Landen isoleren zich en zijn slechts gericht op eigen voordelen. Grenzen worden gesloten, muren opgebouwd. Waarheid vervat tot ‘fake news’ en de toon van de discussie wordt vinniger. De vraag van God blijft als altijd actueel. Ze is uitdrukking van de zorg om ‘ons gemeenschappelijke huis’, onze gemeenschappelijke wereld, zoals Paus Franciscus het in Laudato Si heeft geformuleerd.

Nog maar een paar dagen zijn er verstreken van de 40, van de vasten als een opmaat voor iets nieuws. Vasten om een keerpunt te scheppen in je leven. Een veertigdagentijd als een periode bij uitstek om levenskeuzes te ijken, om eerder gemaakte keuzes opnieuw te bevestigen of juist nieuwe keuzes te maken. Keuzes in je denken, in je kijk op het leven. Keuzes in je handelen, in de weg die je aan het gaan bent. Kiezen voor een levenshouding gericht op een duurzame toekomst.

Mens, waar ben je? Mens wie ben je? Waar en waarvoor sta je? Waarvoor kom je in actie? Iedereen is verantwoordelijk voor de toekomst van onze, ene wereld. Maar in je eentje is dat niet te doen. Alleen samen kan dat, gemeenschappelijk, met een open blik voor de hedendaagse wereld, de natuur en de uitgestotenen in onze maatschappij. Het ‘waar ben je’ wordt ‘waar zijn jullie’.
Amen

Denis Hendrickx o. praem
Abt van Berne