Preek op het Hoogfeest van de H. Augustinus

Woensdag 28 augustus 2019, jaar C
Door: abt Denis Hendrickx o.praem.

Lezingen: Handelingen 4, 31-35; 1 Korintiërs 12,12-20.27-30; Johannes 15,12-17

INLEIDING
De man van deze dag , die leefde van 354-430 werd beroemd als bisschop van Hippo. Door zijn grote kennis en heldere uitleg van de bijbel genoot hij tijdens zijn leven al grote bekendheid. Hij wordt gerekend tot de vier belangrijke kerkvaders van het westerse christendom. Hij zette zich in voor de verkondiging, uitleg en verdediging van het christelijk geloof. Hij deed dat door duizenden keren te preken, honderden brieven en tientallen boeken te schrijven. Door zijn kennis en inzet had hij een aanzienlijk aandeel in de besluiten van Noord Afrikaanse concilies. Hij bevorderde met zijn regel het gemeenschappelijke leven. Daarin vormt ‘Een van ziel en een van hart op weg naar God’ het uitgangspunt.

De Schriftwoorden op deze dag willen belangrijke aspecten van de leefregel van Augustinus onderstrepen: Paulus met zijn Korinthebrief, Lucas laat ons de ideale gemeenschap van de eerste christenen na en de evangelist Johannes tenslotte nodigt ons uit tot liefdevolle zorg. Mogen wij ons de voorgehouden inspiratie meer en meer eigen maken, steeds meer. Bidden en zingen wij daartoe in het Kyriegebed.

VERKONDIGING
Over ruim 10 jaar – In 2030 – zal het 1600 jaar geleden zijn dat Augustinus is overleden. Toch is zijn bijbeluitleg in combinatie met zijn psychologisch inzicht en zijn pastorale wijsheid dikwijls verrassend eigentijds. Ligt dat misschien aan de overeenkomsten tussen onze tijd en die van Hem? Ook in onze tijd is er sprake van oorlogs- en terreurdreiging, corruptie, uitbuiting, migratie en bittere armoede. De bestudering van de teksten van Augustinus brengt voor elke generatie weer nieuwe betekenissen van zijn denken aan het licht. Augustinus stelt bijvoorbeeld indringende vragen over God. En hoe kritisch zijn zijn beschouwingen over bezitsverhoudingen niet? Als zielzorger zette hij zich in voor de armen van Hippo. De bisschop bemiddelde bij velerlei conflicten. Nu eens onderhandelde hij met bestuurlijke instanties om gevangenen vrij te krijgen, dan weer zette hij zich in voor de ontmoeting en de dialoog met mensen van uiteenlopende christelijke opvattingen. Zo nam hij deel aan menige synode en kerkvergadering in Noord-Afrika, en had hij een groot aandeel in de bestuurlijke vernieuwing binnen de kerk. In zekere zin zette hij zich dus al in voor het oecumenische gesprek. Elke generatie ontdekt een andere kwaliteit van Augustinus.

Uitspraken van Augustinus hebben gezorgd voor heel wat headliners. Zo ook deze welke ik onlangs weer eens onder ogen kreeg : ‘Belangrijk niet alleen is de weg die je gaat, maar ook het spoor dat je achterlaat ‘.

Op deze jaarlijkse herdenking van Augustinus staan we niet alleen stil bij de weg die Augustinus zelf ging, maar zeker ook het spoor dat hij daarmee achterliet. Een spoor dat, de eeuwen door , veel vrouwen en mannen hebben gevolgd. Dat hen richting heeft gegeven in hun leven. Een spoor dat ze durfden volgen omdat ze er duidelijk aan konden aflezen dat die weg gaan de moeite waard was. Bovendien lag het binnen hun eigen bereik om met de levenswijze van Augustinus zelf ook een inspirerend spoor achter te laten. Tot op de dag van vandaag verschijnen er veel boeken over de theologische visie van deze grote voortrekker en ook op sociale media zien we zijn gedachtengoed voortdurend voorbij komen. En wat valt dan op. Als het nodig was liet hij van zich horen, had het lef om nieuwe wegen in te slaan, zelfs heel andere dan hij in zijn jonge leven bewandelde. Met zijn preken en belijdenissen heeft hij veel mensen weten te inspireren, hen mee gevoerd op de gelovige weg die hijzelf was ingeslagen. In zijn grote werk: ‘De Civitate Dei ‘zet hij de lezers steeds weer kritisch op weg naar de stad van God. Augustinus spreken over God was doordrongen van de overtuiging dat de mens in woorden Gods’ werkelijkheid meer niet, dan wel benadert. Zo wil hij de gelovige kudde doordringen van het feit dat God één groot geheim is, onherkenbaar, onbegrijpelijk en onuitspreekbaar. En dat zal hem meestal niet in dank zijn afgenomen.

De Schriftwoorden welke zojuist tot ons zijn gekomen in de drie lezingen vormden voor Augustinus in zijn eigen dagelijks leven en in zijn verkondiging een uitermate belangrijke inspiratiebron en daarmee blijft hij ons bagage leveren voor deze en de komende tijd. Verscheidenheid is voor hem belangrijk bij het vormen van gemeenschap. Hij hechte veel belang aan goede vriendschappen binnen een gemeenschap, maar waarschuwde voor het exclusieve karakter daarvan. Hij pleitte voor religieus gemeenschapsleven waar contemplatie en actie elkaar in evenwicht houden.

Augustinus zegt in zijn belijdenissen dat een mens steeds meer mens wordt door te beminnen. Hij denkt over gemeenschap in termen van ‘één van hart en één van ziel’. Hij voegt er in zijn regel nog iets aan toe: ‘Leef dus allen één van ziel en één van hart samen en eer in elkaar God, want ieder van u is zijn tempel geworden’. In die optimistische mensvisie van Augustinus schuilt ook de idee dat de Geest in iedere mens aanwezig is en te ontdekken valt. Een mens moet in die zin veel minder geëvangeliseerd worden dan soms wordt gedacht.

Het sleutelwoord bij Augustinus is liefde, van, voor en met elkaar. Augustinus doet ons daaraan haarfijn herinneren. Mag zijn boodschap heel bijzonder vandaag ons inspireren, mag zijn boodschap op moeilijke momenten telkens weer komen bovendrijven. Mag zijn regel ons weer met nieuwe ogen doen leven, met elkaar als gemeenschap in zijn voetstappen.