Door: Joost Jansen o.praem.
Aan het eind van de middag vertrek ik naar Frankrijk, vakantie, zoals zovelen vandaag. Of het nu pure ontspanning is of dat je er een geestelijk component aan koppelt en als pelgrim onderweg bent: ieder is ook overgeleverd aan wat hij tegenkomt. Aan de hitte kun je niet veel doen, bosbranden houd je in je eentje niet tegen en je kunt ook vast komen te zitten door urenlange files. Als alles tegenzit, zelfs als je in een crisis terecht komt: wat heb je dan nodig?
Iets dergelijks gebeurt in het evangelieverhaal. Jezus blijft maar praten met al die mensen, alleen aan mannen waren het er meer dan vijfduizend, vrouwen en kinderen niet meegerekend. Hij houdt niet op, begeesterd als Hij is. Ook de toehoorders hebben niet in de gaten dat het al laat begint te worden. Dan treedt er een crisismoment op, de ervaring van het gemis: geen voedsel voor zoveel mensen. Het zou ook een andere vorm van gemis kunnen zijn… Jezus legt de verantwoordelijkheid bij zijn vrienden: ‘Zorg er maar voor!’
Op weg naar Compostela, op een zondag, heb ik zelf meegemaakt dat ik geen eten meer had. Gewend als ik was dat in Frankrijk de winkels op zondagmorgen open zijn, grijp ik in Spanje mis. En met mij vele anderen in de pelgrimsherberg. Wat we hadden, hebben we bij elkaar gelegd. Er was net voldoende om niet met een lege maag naar bed te gaan. Is dit het dat ook rond Jezus is gebeurd? Wellicht. Toch vind ik dit te eenvoudig. Als ik een evangelieverhaal helemaal begrepen heb, dan gaat er bij mij een rood lichtje branden. Ik blijf doorzoeken. Sommigen zeggen: je moet die teksten blijven herkauwen op zoek naar een diepere laag. Laat ik het eens met u proberen.
De menigte rond Jezus ervaart een gemis, een nogal basic gemis, geen eten, knorrende magen. Wíj hebben voldoende te eten, gelukkig. Laten we er dankbaar om zijn. Gemis is er echter in overvloed. Bijvoorbeeld het gemis aan cohesie, aan verbondenheid. De ikkkerigheid groeit. Minderjarige vluchtelingen zijn hier niet welkom, de huizen in Engelen worden beklad. Ik mis ook mensen die stelling durven nemen en staan voor een gezonde middenweg. Links en rechts profileren zich nogal en domineren het publieke debat. Mensen van het midden spreken zich onvoldoende uit. Het zwijgzame, het stille midden. Om van gemis te spreken…
Jezus doet een meesterlijke zet: ‘De mensen hoeven niet weg te gaan, geven jullie hen maar te eten.’ Hij legt de verantwoordelijkheid in de handen van zijn vrienden. In onze handen. ‘Er is hier wel een jongentje met vijf broden en twee vissen…’ Juist, wat gebeurt hier? Die vrienden van Jezus zien dat er verborgen kapitaal huist binnen die menigte van vijfduizend mannen, vrouwen en kinderen niet meegerekend. Zij spreken die jongen aan en hij gaat delen. Het delen gaat als een lopend vuur door de menigte heen. Dat deden die vrienden van Jezus.
Nu wij. Over een uurtje zullen we allemaal voldoende kunnen eten, daar maak ik me geen zorgen over. Er is meer gemis onder ons. De bekladdingen in Engelen en Bokhoven kunnen dan wel weggepoetst zijn, de onrust en de angst, de toxische polarisatie is hiermee niet verdwenen. Pas is in ons dorp weer iemand uit het leven gestapt. Niemand is direct verantwoordelijk, maar toch, het zegt iets over ons leefklimaat.
Jezus spreekt ook ons aan: welk verborgen kapitaal is onder ons aanwezig? In deze goedgevulde kerk is zoveel potentie aanwezig! Gelukkig dat velen van ons zich overal inzetten in een grote kleurenwaaier van activiteiten. Het gaat niet alleen om ‘vijf broden en twee vissen’. Het gaat om gaven, talenten, capaciteiten, hoe eenvoudig ook, die ieder van ons van de goede God heeft meegekregen. Het heeft niets te maken met leeftijd. Zelfs een 94-jarige medebroeder geeft nog dagelijks zijn commentaar hoe wij goede norbertijnen kunnen zijn en controleert of de tafels juist gedekt zijn voor de maaltijd.
Lieve mensen: dit evangelie bemoedigt ons in wat we waarschijnlijk al doen en in wat we verder kunnen ontwikkelen. Het geeft ook perspectief en spirit om te zien dat er onverwachts iets te ontdekken valt, een jongetje met wat voedsel, onontdekte gaven bij een ander, alles ten dienste van verbondenheid, van onze grote gemeenschap. We hebben het over Gods volk onderweg. Zeker. Én het vraagt onze toewijding.