Door: Joost Jansen o.praem.

‘Je moet alles maar vergeven en vergeten’, zei ze, snel, alsof ze er vanaf wilde zijn. Er stokte iets in mij en het zette me aan het denken. ‘Vergeven’, ja, dat kan ik meevoelen. ‘Vergeten’? Dat is toch andere koek. In mijn leven, ik denk in ieders leven, gebeuren er zaken waar je wel overheen kunt komen maar die je niet zo snel vergeet. Sommige van die gebeurtenissen blijven achter, als een soort litteken. En littekens kunnen soms gaan trekken als er bijvoorbeeld onweer komt. Dan gaat het niet meer over het gewone onweer, maar over onweer in het menselijke circuit.

De man in het evangelie waarvan de enorme schuld, zo groot als het BNP – het bruto nationaal product – van een middelgroot land, vergeven is, is het onmiddellijk vergeten. Vervolgens reageert hij volstrekt ongepast op de kleine schuld van een van zijn onderschikten. Iedereen voelde toen aan, en ook wij vandaag, dat hier iets oneerlijks gebeurt. Als jou vergeven wordt, dan doe je het toch ook bij een ander? Dat zou je denken. Dus niet. Dat is de kracht van dit verhaal, van deze parabel. Hoe anders zou het moeten zijn?

Vergeven is uitdagend. Vergeven is niet: zand er over, er aan voorbij gaan, ‘sorry’ zeggen en snel weer opnieuw de fout ingaan. ‘Ik heb toch “sorry” gezegd?’ Neen, zo gemakkelijk is het niet. We weten het. Ik meen dat echt vergeven geleerd moet worden. Je bent het niet gewend omdat je – meestal terecht – er vanuit gaat dat je het goed doet. Totdat blijkt dat je de plank hebt misgeslagen. En dan? Laten we eens de koppeling maken met ‘liefde’. Je bent in staat lief te hebben omdat er eens onvoorwaardelijk van je gehouden is. Mensen die in hun vroegste jeugd geen liefde ervaren hebben, die als kind verwaarloosd zijn, hebben het later moeilijker om van een ander te houden. God zij dank dat velen van hen toch iemand, of een gemeenschap, ontmoeten waardoor ze liefde kunnen ervaren.  Een gemeenschap kan het verschil maken.

Ook in deze parabel spelen de omstanders, die gemeenschap, een belangrijke rol. Zij zijn als het ware het sociale geweten. Ze voelen haarscherp aan dat er iets goed fout gaat in de verhoudingen. Als je zelf een enorme schuld vergeven wordt, dan doe je dat toch ook bij een ander? Hoe belangrijk is het om goed te luisteren naar reacties vanuit ons netwerk, het zuivere gevoel van heel gewone mensen…

Ik wil met u nog een stapje verder gaan. Vergeven heeft ook vandoen met de schaduwzijde van ieders bestaan. Wanneer je de rust op zoekt, wanneer je je terugtrekt uit het dagelijkse gejakker en even stil staat bij je menselijke en dus kwetsbare kant, dan kom je ook je schaduwkanten tegen. Ik zou bijna willen zeggen: God zij dank. Wellicht wordt het je tevens gegeven, in de stilte, in gebed (?), dat je inziet waar je de plank misgeslagen hebt. Ik hoop dat je ook ontdekt hoe je een beroep kunt doen op het immense reservoir van barmhartigheid die er bij God is. Dat dit je de kracht en de durf geeft om ‘sorry’ te zeggen, vergeving te vragen. Wat heeft het voor nut om aan het begin van deze viering om ontferming en vergeving te bidden als het ook niet in het dagelijkse verkeer tussen mensen gebeurt?

Ik weet dat het taalkundig niet klopt maar bij vergeven komt bij mij ook op: verder-geven. Vergeven is niet statisch. Vergeven brengt een beweging op gang, een kwetsbaar gebeuren. Je ziet het in de parabel van Jezus, de ene vergeving wordt gekoppeld aan de andere vergeving. In de parabel ging het mis. Bij ons gaat het vaak goed, zo geloof ik. Want als je naar elkaar met barmhartigheid omziet dan groeit er een ander klimaat. Eén keer per maand ga ik naar Kerkasiel Kampen om zes uur het gebed gaande te houden. De ene inzet roept de andere op, 24/7 en dat al bijna twee jaar lang om een Oezbeeks gezin te beschermen tegen uitzetting. Het is een eiland van barmhartigheid. Laten we ook in onze eigen omgeving die kwetsbare vergeving dienen. In een harder wordende samenleving zijn eilanden van compassie, vergeving, barmhartigheid levensnoodzakelijk. Hoe vaak bidden we niet: en vergeef ons onze schulden, zoals ook wij vergeven onze schuldenaren.

Het is een constante herinnering om het te doen…