Door: Joost Jansen o.praem.

Verhalen vertellen brengt mensen bij elkaar en werkt verbindend. Dit wordt schrijnend duidelijk als mensen onder druk komen te staan, sterker nog: als ze zien aankomen dat ze weggevaagd worden. Een vriend die in Auschwitz heeft gezeten, vertelde me dat hun zorg was dat er toch enkele mensen de verschrikkingen zouden overleven om te vertellen wat er allemaal gebeurd is. Om niet te vergeten… En ze vertelden elkaar verhalen: tot volgend jaar in Jeruzalem, tegen beter weten in. Ze deelden met elkaar verhalen uit hun Bijbel, en uit hun liturgie waarin het opgaan naar Jeruzalem vaak bezongen wordt. Ze ervaarden een krachtbron, een dynamiek van hoop. Gebeurt dit nu ook bij ons nadat we drie verhalen uit de Schriften hebben gehoord en al wat gebeden hebben? Helpen onze Bijbel en onze liturgie ons, mensen in een spannende tijd, wij die ons niet willen laten uitspelen door autoritaire leiders?

Wanneer Jezus na zijn doopsel in de Jordaan erop uittrekt om zijn evangelie, zijn Blijde Boodschap, rond te brengen, begint Hij in Galilea. Jeruzalem zal later komen, eerst komt de streek waarin Hij is opgegroeid. We horen – zowel in de eerste lezing uit Jesaja als in het evangelie – over Zebulon en Naftali, een spannende regio toen én vandaag met de Hezbolla. We horen over het ‘Galilea van de heidenen’. Is dit noorden van Israël zo belangrijk om genoemd te worden? Zebulon en Naftali hebben een turbulent verleden: onder de voet gelopen door vreemde heersers, bevrijd, maar de wonden zitten diep. Veel achterstallig psychisch onderhoud. En dan dat ‘Galilea van de heidenen’. Bij ons heeft het woord ‘heiden’ de betekenis van ongelovige. Dat is het hier niet. De vertaling ‘Galilea van de niet-joden’ zou beter zijn: het was eens streek waarin de joden leefden binnen een context van niet-joden. Je zou vandaag zeggen: christenen binnen een samenleving waarin we minoritair zijn. Dit is ónze realiteit. Ook in onze dagen hangt een schaduw van dood over ons heen en hebben we nood aan licht. Dat is het klimaat waarin Jezus’ boodschap klinkt: ‘Bekeert u want het koninkrijk der hemelen is nabij.’ De slagzin van deze nieuwe prediker.

Een slagzin kan pakkend zijn maar is op zich niet voldoende. Er hoort een verhaal bij. De woorden, de thema’s, de voorbeelden voor dit verhaal put Jezus uit zowel zijn gegrepen-zijn door God-zijn Vader en door de heilige Geest die bij zijn doopsel over Hem gekomen is, alsook uit zijn Traditie waarin Hij is grootgebracht. De enige Bijbel die Jezus had was – wat wij nu noemen – het Oude Testament, het Eerste Verbond. Zonder Eerste Verbond geen Tweede Verbond, geen Evangeliën en de andere Geschriften van het Nieuwe Testament. Deze ‘wetmatigheid’ zijn we in de loop der tijd op het spoor gekomen. Velen onder u zijn niet vertrouwd geraakt met de verhalen van het Eerste Verbond. Wil je bijvoorbeeld de diepere betekenis van ‘Bekeer je’ en het ‘Koninkrijk der hemelen’ op het spoor komen dan zul je bij deze oude verhalen te rade moeten gaan. Je zult horen hoe het woord bekeren gebruikt wordt door profeten die de gelovigen manen om zich af te keren van wat geen geluk brengt en zich toe te keren naar een levenswandel waardoor mensen in het licht komen te staan. Weg van de duisternis, op naar het licht. Bekeren betekent dus: omkeren, je afwenden van wat ongelukkig maakt, je toekeren tot wat opbouwt, voor jou en voor wie met jou op weg zijn. Het ‘Koninkrijk der hemelen’ verwijst naar een nieuwe wereld waarin mensen elkaar tot vreugde zijn. Of zoals de apostel Paulus in de tweede lezing zegt: wees eensgezind in het spreken, dat er onder jullie geen scheuringen zijn; dat je volmaakt bent in hetzelfde denken en in dezelfde gezindheid. Er is nog een lange weg te gaan, lijkt me.

Ik hoor mensen zeggen: maar als ik de Bijbel zo maar ergens opensla dan is het toch niet meer van deze tijd: al die oude gebruiken, al die oorlogen, en een taal die niet van deze tijd is… Alsof er vandaag geen oude gebruiken zijn om een gemeenschap bij elkaar te houden, denken we even aan onze gilden. Alsof er vandaag geen oorlogen zijn. Alsof we vandaag geen plechtige taal gebruiken als we officieel iets willen vieren… Daarom zijn er – ook hier in de abdij van Berne – groepen mensen die samen de Bijbel lezen, met de krant ernaast. De krant brengt de actualiteit binnen, de Bijbel brengt een licht van wijsheid, van mededogen, van perspectief aan. Bijbel en krant: een mooie combi.

Als je overspoeld wordt door verraderlijk nieuws kun je helderheid ontvangen door te rade te gaan bij de richtinggevende verhalen van de Bijbel. Jezus heeft het gedaan met zijn Bijbel, het Eerste Verbond. Wij doen het vandaag. We ontvangen een schatkist aan verhalen om verder te vertellen. Vorige generaties getuigen ervan: door verhalen te vertellen blijf je in leven! Door dit richtinggevende verhaal van God brengen we mensen bijeen om hun leven betekenis te geven én om God te eren en te dienen.